Paniekaanval of hartprobleem? Hoe je het verschil herkent

Je hart bonkt in je borst. Je begint te zweten. Je handen tintelen. Ademhalen wordt moeilijker. En er springt maar een gedachte door je hoofd: is dit een hartaanval? Een logische gedachte, want deze symptomen lijken sterk op iets anders: een paniekaanval. In het moment kan het lastig zijn om het onderscheid te maken, en dat maakt de ervaring nog beangstigender. In dit artikel lees je wat de overeenkomsten en verschillen zijn tussen een paniekaanval en een hartaanval, wanneer je medische hulp moet inschakelen, en hoe je leert omgaan met paniekaanvallen voordat ze je leven gaan beheersen.

Inhoudsopgave

Waarom paniek voelt als hartaanval

Tijdens een paniekaanval activeert je lichaam de vecht-of-vlucht-reactie. Dit zorgt voor een stortvloed aan stresshormonen (adrenaline en cortisol) die je lichaam in alarmstand brengen. Het effect: je hartslag versnelt, je ademhaling wordt sneller, je spieren spannen aan en je krijgt het warm of juist koud. Precies dezelfde fysieke reacties die ook optreden bij een hartaanval.

Het verschil is wat het lichaam denkt te bedreigen. Bij een hartaanval is er een werkelijk medisch probleem (een verstopping in een kransslagader). Bij een paniekaanval ervaart het brein een (vermeende) bedreiging zonder dat er medisch gevaar is. Voor het lichaam voelt het echter identiek.

De belangrijkste verschillen

Pijnplaats en uitstraling

Hartaanval: drukkende pijn op de borst, vaak uitstralend naar arm (vooral links), kaak, schouder, rug of bovenbuik. Het voelt als een zware band om de borst.

Paniekaanval: scherpe of stekende pijn op een specifieke plek, vaak op of rond het hart. Geen of nauwelijks uitstraling.

Duur en piek

Hartaanval: de symptomen blijven aanhouden of worden erger over tijd. Niet zelden uren.

Paniekaanval: piekt binnen 10 minuten en zwakt daarna geleidelijk af. De totale duur is vrijwel altijd minder dan 30 minuten.

Trigger

Hartaanval: vaak (maar niet altijd) tijdens of na fysieke inspanning, of na een grote maaltijd.

Paniekaanval: kan op elk moment komen, vaak in rust of bij een stressvolle gedachte. Soms zonder duidelijke aanleiding.

Wanneer toch 112 bellen?

Bij twijfel: altijd 112 bellen. Een gemiste hartaanval is veel risicovoller dan een onnodige medische check. Bel zeker direct als:

De pijn drukkend is en uitstraalt naar arm, kaak of rug
De symptomen langer dan 15 minuten aanhouden
Je benauwd bent zonder te kunnen kalmeren
Je hartritmestoornissen voelt
Je bekende risicofactoren hebt (hartziekten in familie, hoge bloeddruk, hoog cholesterol, roken, diabetes)

Heb je een keer in het ziekenhuis een hartaanval uitgesloten, dan weet je voor de volgende keer waar je aan toe bent. Veel mensen vinden het zelfs een opluchting om dat onderzoek te doen.

Wat kun je doen tijdens een paniekaanval?

Adem langer uit dan in. Probeer 4 tellen in en 6 of 7 tellen uit. Dit activeert je parasympathisch zenuwstelsel en kalmeert het lichaam.
Benoem wat er gebeurt. Zeg hardop: ‘Dit is een paniekaanval. Het voelt erg, maar het is niet gevaarlijk.’ Het brein hoort de woorden en kalmeert.
Verleg je aandacht naar je omgeving. 5 dingen die je ziet, 4 dingen die je hoort, 3 dingen die je voelt. Dit doorbreekt de mentale spiraal.
Beweeg. Loop een rondje. Beweging gebruikt de adrenaline op die je lichaam heeft aangemaakt.

Wanneer hulp zoeken?

Een eenmalige paniekaanval is niet ongewoon. Maar wanneer ze terugkomen, je leven gaan beheersen of je bepaalde situaties gaat vermijden uit angst voor een nieuwe aanval, is professionele hulp aan te raden. Cognitieve gedragstherapie (CGT) is wetenschappelijk de meest effectieve behandeling: 70 tot 80 procent van de mensen met paniekstoornis heeft binnen 12 sessies aanzienlijke verbetering.

Bij GORTcoaching® bieden we begeleiding door psychologen die gespecialiseerd zijn in paniek- en angstklachten. Snel terecht, geen lange wachtlijst, en altijd een gratis oriëntatiegesprek om te kijken of het klikt.

Veelgestelde vragen

Kan een paniekaanval een hartaanval veroorzaken?

Bij gezonde mensen niet. Bij mensen met onderliggende hartproblemen kan extreme stress wel een trigger zijn. Bij twijfel: laat het hart een keer goed onderzoeken, dan weet je het zeker.

Hoe vaak komen paniekaanvallen voor?

Ongeveer 1 op de 5 Nederlanders maakt minstens een paniekaanval mee in zijn of haar leven. Bij ongeveer 3 procent ontwikkelt zich een paniekstoornis (terugkerende aanvallen met angst voor nieuwe). Het komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.

Helpt medicatie bij paniekaanvallen?

In sommige gevallen ja, vooral bij paniekstoornis. SSRI’s zijn de eerste keuze. Medicatie wordt meestal gecombineerd met cognitieve gedragstherapie voor het beste resultaat. Bespreek dit altijd met een arts of psychiater.

Wat als de paniek mijn werk beïnvloedt?

Veel mensen met paniekklachten kunnen gewoon werken, mits ze de juiste begeleiding krijgen. Coaching of psychologische begeleiding helpt om de patronen te doorbreken en weer vertrouwen te krijgen. Bespreek het ook met je leidinggevende of bedrijfsarts als de impact groot is.

Plan een gratis oriëntatiegesprek met een psycholoog

Bronnenlijst

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). DSM-5.
Roy-Byrne, P. P., Craske, M. G., & Stein, M. B. (2006). Panic disorder. The Lancet, 368(9540), 1023-1032.
Hartstichting. (2023). Symptomen van een hartaanval herkennen. https://www.hartstichting.nl
Trimbos Instituut. (2023). Multidisciplinaire richtlijn Angststoornissen. https://www.trimbos.nl