Je hebt net een belangrijke promotie binnengesleept of een complex project succesvol afgerond. Je omgeving feliciteert je, maar diep vanbinnen voel je geen trots. In plaats daarvan denk je: “Als ze er maar niet achter komen dat ik dit eigenlijk ook maar gewoon doe,” of “Ik heb simpelweg geluk gehad.”

Herkenbaar? Je bent niet alleen. Onderzoek wijst uit dat naar schatting 70% van de mensen gedurende hun loopbaan te maken krijgt met deze gevoelens van intellectuele fraude, ook wel het Imposter Syndrome genoemd.

Wat is het Imposter Syndrome?

Het Imposter Syndrome (of het oplichterssyndroom) is geen officiële psychische stoornis, maar een hardnekkig psychologisch patroon. Het kenmerkt zich door de onmogelijkheid om eigen successen te internaliseren. Ondanks objectieve bewijzen van competentie – zoals diploma’s, goede beoordelingen of tastbare resultaten – blijven mensen met dit syndroom ervan overtuigd dat zij de boel bedriegen.

De psychologie achter de twijfel

Wetenschappelijk gezien is het Imposter Syndrome nauw verbonden met een hoge mate van perfectionisme en de angst voor falen. Waar iemand met een gezond zelfbeeld succes toeschrijft aan eigen vaardigheid (interne locus of control), schrijft de ‘imposter’ succes consequent toe aan externe factoren zoals toeval, timing of het toevallig ‘misleiden’ van anderen (externe locus of control).

De 5 gezichten van de ‘Oplichter’

Dr. Valerie Young, een vooraanstaand expert op dit gebied, categoriseerde het syndroom in vijf specifieke competentietypen. In welke herken jij jezelf?

De Perfectionist: Je legt de lat onrealistisch hoog. Zelfs bij 99% succes voelt die 1% tekortkoming als een bewijs dat je het niet kunt.
Het natuurlijke genie: Je gelooft dat alles direct de eerste keer moeiteloos moet lukken. Is dit niet het geval? Dan ervaar je dit als bewijs van incompetentie.
De individualist (solist): Je hebt het gevoel dat succes alleen telt als het volledig autonoom is behaald. Hulp vragen voelt voor jou als ‘valsspelen’ of toegeven dat je het niet zelf kunt.
De expert: Je voelt je pas bekwaam als je alles weet. Je volgt de ene na de andere cursus uit angst om door de mand te vallen bij een simpele vraag.
De superheld: Je pusht jezelf tot het uiterste in alle rollen (werk, privé, sociaal) om je interne onzekerheid te compenseren. Dit is vaak een directe route naar overspanning.

3 Wetenschappelijk onderbouwde tips om het te doorbreken

1. Externaliseer je succes

Houd een ‘succes-logboek’ bij, maar doe dit strikt feitelijk. In plaats van te denken: “Ik had geluk bij die presentatie”, dwing je jezelf op te schrijven: “Ik heb de presentatie voorbereid, de vragen beantwoord en de klant heeft ingestemd.” Door feiten van emoties te scheiden, leer je je brein om bewijzen van competentie langzaam te accepteren.

2. Doorbreek het zwijgen

Onderzoek toont aan dat sociale steun en het delen van deze gevoelens de intensiteit ervan aanzienlijk verminderen. Zodra je uitspreekt dat je je een ‘imposter’ voelt, merk je vaak dat zelfs de mensen tegen wie jij opkijkt met exact dezelfde twijfels kampen.

3. Herdefinieer falen (Growth Mindset)

Maak gebruik van de Growth Mindset theorie van Carol Dweck. Bekijk een fout niet als een bewijs dat je ‘niet goed genoeg’ bent, maar als een noodzakelijk onderdeel van groei. Competentie is geen statisch gegeven dat je ‘hebt’ of ‘niet hebt’, maar een resultaat van voortdurend leren en proberen.

Hoe coaching kan helpen

Het doorbreken van diepgewortelde patronen van zelftwijfel is lastig om alleen te doen. Een coach helpt je om je irrationele overtuigingen uit te dagen en je zelfbeeld weer in lijn te brengen met de werkelijkheid. Zo leer je niet alleen succesvol te zijn, maar het ook echt te voelen.

Wil jij de regie over je zelfvertrouwen terugpakken? Plan een gratis oriëntatiegesprek bij GORTcoaching, en bekijk wat de mogelijkheden zijn.

Plan een gratis oriëntatiegesprek

Gebruikte bronnen:

Clance, P. R., & Imes, S. A. (1978). The imposter phenomenon in high achieving women: Dynamics and therapeutic intervention. Psychotherapy: Theory, Research & Practice.
Young, V. (2011). The Secret Thoughts of Successful Women: Why Capable People Suffer from the Impostor Syndrome and How to Thrive in Spite of It. Crown Business.
Dweck, C. S. (2006). Mindset: The New Psychology of Success. Random House.
Sakulku, J. (2011). The Impostor Phenomenon. The Journal of Behavioral Science.