Een medewerker loopt vast. Stress, angst, somberheid of uitputting nemen toe. Vanuit de beste bedoelingen wordt al snel gedacht: misschien moet deze medewerker naar een GZ-psycholoog via de huisarts. Maar is dat wel de juiste route?

De discussie werd onlangs opnieuw aangezwengeld door psychiater en hoogleraar Jim van Os. Hij waarschuwt dat mensen met psychische problemen niet automatisch in de GGZ terecht zouden moeten komen. Volgens hem bestaat het risico dat diagnose en behandelprotocol centraal komen te staan, terwijl persoonlijke ervaringen, levensgeschiedenis en context onderbelicht blijven.

Dat is een belangrijke boodschap voor HR-professionals. Want wanneer een medewerker psychisch vastloopt, wil je vooral één ding: zorgen dat diegene zo snel mogelijk de juiste hulp krijgt.

Maar is de GGZ daarvoor altijd de beste eerste route?

Het risico van de verkeerde route

Wanneer iemand psychische klachten heeft, lijkt een verwijzing naar de GGZ logisch. Daar werken immers psychologen en psychiaters die gespecialiseerd zijn in psychische problematiek.

Tegelijkertijd is de GGZ primair ingericht op diagnostiek en behandeling van psychische aandoeningen. En niet iedere medewerker die vastloopt, heeft daadwerkelijk een psychiatrische aandoening.

Denk bijvoorbeeld aan medewerkers die:

Al maanden onder hoge werkdruk staan.
Moeite hebben met grenzen stellen.
Vastlopen door perfectionisme.
Steeds opnieuw in conflicten terechtkomen.
Geen richting meer ervaren in hun loopbaan.
Een moeilijke persoonlijke periode doormaken.

Dit zijn serieuze problemen. Maar de vraag is of een GGZ-traject daarvoor automatisch het beste antwoord is.

Van klacht naar diagnose

Volgens Van Os schuilt daar een belangrijk risico. Ervaringen zoals angst, somberheid, dwang of psychotische ervaringen worden binnen de GGZ vaak vertaald naar diagnostische categorieën. Die classificaties bepalen vervolgens vaak de richting van het behandeltraject.

Zijn kritiek richt zich niet op individuele hulpverleners, maar op een systeem waarin diagnose, dossieropbouw, financiering, wachtlijsten en behandelprotocollen nauw met elkaar verweven zijn.

Voor werkgevers bevat dat een belangrijke les. Een verkeerde eerste verwijzing kan betekenen dat een medewerker langer moet wachten op passende ondersteuning of terechtkomt in een traject dat onvoldoende aansluit bij de werkelijke hulpvraag.

Het zorgpad kan zelf onderdeel van het probleem worden

Stel dat een medewerker zich meldt met stressklachten. De medewerker wordt verwezen naar de GGZ, krijgt een diagnose en start een behandeling die aansluit bij die diagnose.

Maar wat als de belangrijkste oorzaak ergens anders ligt?

De medewerker is structureel overbelast.
Er speelt een arbeidsconflict.
Iemand leeft al jarenlang over de eigen grenzen heen.
Perfectionisme veroorzaakt voortdurende spanning.
Er is sprake van een gebrek aan autonomie.
De loopbaankeuze blijkt niet meer te passen.

In zulke situaties kan de oorspronkelijke vraag uit beeld raken. Niet omdat de behandelaar onvoldoende deskundig is, maar omdat iemand eenmaal in een bepaald zorgpad terecht is gekomen.

Van Os waarschuwt voor precies dat mechanisme: wanneer een behandeling onvoldoende effect heeft, wordt soms gezocht naar zwaardere verklaringen in plaats van opnieuw te onderzoeken of de gekozen aanpak wel passend is.

De eerste professional is daarom belangrijk

Dit betekent nadrukkelijk niet dat medewerkers met psychische klachten weg moeten blijven van de GGZ. Bij ernstige psychiatrische problematiek is gespecialiseerde zorg juist essentieel.

De vraag is daarom niet:

GGZ: ja of nee?

De betere vraag is:

Is de GGZ op dit moment de juiste eerste stap?

Daarvoor is een professional nodig die verder kijkt dan alleen de klacht en onderscheid kan maken tussen:

Een ontwikkelvraag
Werkgerelateerde stress
Persoonlijke problematiek
Psychische klachten
Problematiek die gespecialiseerde behandeling vraagt

Een psycholoog die ook coach is als eerste ingang

Juist hier kan een psycholoog met een coachende benadering een belangrijke rol spelen.

Niet omdat coaching de GGZ vervangt. En ook niet omdat een psycholoog per definitie beter zou zijn. Wel omdat deze professional twee perspectieven kan combineren.

Kennis van psychische problematiek en signalering van ernstigere klachten.
Ruimte om eerst breed te onderzoeken wat er werkelijk speelt.

Belangrijke vragen zijn dan:

Wat speelt er precies?
Wat is er veranderd?
Hoe functioneert iemand op het werk en privé?
Welke patronen spelen een rol?
Wat heeft deze persoon nodig?
Is behandeling noodzakelijk of volstaat coaching en begeleiding?

Zo wordt het eerste gesprek een vorm van professionele triage: eerst bepalen welk pad passend is, voordat iemand een traject instapt.

Voor HR is snelheid niet hetzelfde als direct verwijzen

Voor werkgevers is dit een belangrijk onderscheid.

De reflex is begrijpelijk:

“We moeten iets doen. Laten we iemand naar de GGZ sturen.”

Maar snelheid moet niet alleen worden gemeten in hoe snel iemand ergens terechtkan.

De relevante vraag is:

Hoe snel komt deze medewerker bij de juiste vorm van hulp?

Een verwijzing die snel leidt tot een traject dat niet aansluit, kan uiteindelijk minder effectief zijn dan een eerste gesprek met een professional die zorgvuldig onderzoekt wat er werkelijk nodig is.

De snelste route is dus niet altijd de kortste route. De snelste route naar de juiste hulp begint soms met een professional die eerst breed kijkt.

Wat betekent dit voor HR?

HR hoeft geen diagnoses te stellen. En HR hoeft ook niet te bepalen welke behandeling nodig is.

Wat HR wél kan doen, is kritisch kijken naar de manier waarop medewerkers toegang krijgen tot mentale ondersteuning.

Niet alleen denken in:

“Heeft deze medewerker GGZ nodig?”

Maar in:

“Wie kan als eerste professioneel beoordelen wat deze medewerker nodig heeft?”

Dat kan afhankelijk van de situatie een bedrijfsarts, huisarts, psycholoog, psychotherapeut of psychiater zijn. Bij minder ernstige en meer werkgerichte vraagstukken kan ook een ervaren coach of coachende psycholoog een waardevolle eerste ingang zijn.

Niet minder zorg, maar betere zorg

De discussie gaat uiteindelijk niet over de keuze tussen coaching en GGZ.

De fundamentele vraag is:

Krijgt iemand de juiste hulp voor het probleem dat daadwerkelijk speelt?

De GGZ is voor veel mensen onmisbaar. Tegelijkertijd vraagt niet iedere psychische klacht om psychiatrische behandeling.

Sommige medewerkers hebben gespecialiseerde behandeling nodig.
Anderen hebben vooral behoefte aan inzicht, begeleiding en gedragsverandering.
Een grote groep bevindt zich ergens tussen die twee uitersten.

Voor die laatste groep kan een eerste gesprek met een psycholoog of coachende professional bijzonder waardevol zijn. Iemand die psychische problematiek kan herkennen, zonder direct vanuit een diagnose te vertrekken.

Niet iedere medewerker met psychische klachten hoeft de GGZ in. Maar iedere medewerker verdient wel een professional die onderzoekt wat er werkelijk aan de hand is.

Want uiteindelijk is de belangrijkste vraag niet:

“Waar kunnen we deze medewerker naartoe verwijzen?”

Maar:

“Welke hulp gaat deze medewerker daadwerkelijk verder helpen?”

Twijfelt u welke ondersteuning het beste past bij een medewerker?

Niet iedere medewerker met stress, onzekerheid of psychische klachten heeft direct een GGZ-traject nodig. Soms is een coach, psycholoog of een combinatie van begeleiding de meest passende eerste stap.

Plan een vrijblijvend adviesgesprek over mentale ondersteuning binnen uw organisatie

Plan een adviesgesprek