Gaslighting op de werkvloer: Herken de signalen

“Dat heb ik nooit gezegd,” “Je bent wel erg emotioneel vandaag,” of “Je herinnert je dat verkeerd.” Krijg je dit soort uitspraken regelmatig te horen van een leidinggevende of collega? Dan heb je mogelijk te maken met gaslighting op de werkvloer.

Gaslighting is een vorm van manipulatie waarbij de ander je doet twijfelen aan je eigen geheugen of aan wat je ziet. Op de werkvloer begint dit vaak klein, maar het kan je zelfvertrouwen op de lange termijn kapot maken.

Wat is gaslighting precies?

De term komt van een oud toneelstuk waarin een man de lampen in huis steeds zachter zet. Als zijn vrouw daar iets van zegt, ontkent hij dat het licht verandert. Hij doet dit net zo lang tot zij denkt dat ze gek wordt.

In de psychologie zien we dit als een vorm van machtsmisbruik. De ‘gaslighter’ wil controle houden door de werkelijkheid te verdraaien. De ander raakt hierdoor steeds meer in de war en verliest het vertrouwen in zichzelf.

Hoe herken je de signalen?

Gaslighting op de werkvloer is vaak lastig te herkennen omdat het heel subtiel gebeurt. Let op deze patronen:

• Verwarring zaaien: De ander wisselt gemene opmerkingen af met onverwachte complimenten. Hierdoor ga je steeds harder je best doen voor diegene.
• Ontkennen van de feiten: Je weet zeker dat er iets is afgesproken, maar de ander zegt dat dit nooit is gebeurd. Zelfs als je bewijs hebt, wordt dat weggelachen.
• Anderen erbij halen: Er wordt gezegd dat “andere collega’s ook vinden dat je niet goed functioneert,” maar namen worden nooit genoemd. Dit geeft je een eenzaam gevoel.
• Je gevoel belachelijk maken: Jouw zorgen worden weggeschoven als “aanstellerij” of “overgevoeligheid.”

De impact op jouw welzijn

Het gevaar van gaslighting is dat het heel langzaam gaat. Je raakt uitgeput omdat je constant probeert te begrijpen wat er misgaat. Onderzoek laat zien dat mensen hierdoor vaak symptomen krijgen die lijken op een burn-out: je wordt onzeker, durft geen beslissingen meer te nemen en bent de hele dag gespannen.

Hoe bescherm je jezelf?

De weg uit deze situatie begint bij het vertrouwen op wat jij ziet. Een goede tip is om een ‘extern geheugen’ te maken. Leg belangrijke afspraken vast via de mail en houd voor jezelf een kort dagboekje bij van vreemde gesprekken. Als je de feiten zwart-op-wit ziet, is het voor de ander veel moeilijker om de waarheid te verdraaien.

Stop ook met de discussie over wie er gelijk heeft. Een manipulator wil juist dat je gaat strijden. Gebruik liever zinnen als: “Ik hoor wat je zegt, maar ik herinner me het anders.” Zo blijf je bij je eigen standpunt zonder dat het een eindeloos gevecht wordt.

Pak de regie terug

Je hoeft de verwarring niet alleen op te lossen. Het helpt vaak al enorm om je verhaal te vertellen aan iemand die er met een frisse blik naar kijkt. Zodra je de situatie hardop uitspreekt, merk je dat je weer meer grip krijgt op de feiten. De manipulatie verliest dan zijn kracht.

Wil jij die knoop doorhakken en weer leren vertrouwen op jezelf? We helpen je graag om weer stevig in je schoenen te staan tijdens een gratis oriëntatiegesprek bij GORTcoaching.

Gebruikte bronnen

• Abramson, K. (2014). Turning up the lights on gaslighting. Philosophical Perspectives, 28(1), 1–30.
• Stern, R. (2007). The gaslight effect: How to spot and survive the hidden manipulation others use to control your life. Morgan Road Books.
• Sweet, P. L. (2019). The sociology of gaslighting. American Sociological Review, 84(5), 851–875.